بایگانی دسته: خاک کشاورزی

SOXULCANLAR

کرم خاکی ورمی کمپوست و انواع آنها

 

کرم خاکی

کرم‌های خاکی جانورانی هستند که دارای بدنی نرم می باشند. بدن آن‌ها به بند هایی تقسیم شده است. آن‌ها استخوان ندارند و معمولاً دراز و پوستی هستند. کرم‌ها از گوناگونی زیادی برخوردارند. آن‌ها در زمین می خزند. کرم‌های خاکی در هر جایی یافت می‌شوند و طول آن‌ها معمولاً بیشتر از ۳ سانتیمتر است. آن‌ها بیشتر به رنگ صورتی قهوه‌ای یا صورتی تیره هستند.

 

فواید کرم خاکی

کرم‌های خاکی روزانه به اندازه وزنشان خوراک می‌خورند و بیرون می‌دهند و این کودی بی همتا برای تقویت خاک می‌باشد. از سودمندیهای دیگر آن‌ها این است که آن‌ها با سوراخ کردن زمین آب و هوا را در زمین پخش می‌کنند واین برای رشد گیاهان بسیار سودمند است.برای نپوسیدن گیاهان و خاک هم سود زیادی دارد.

 

پرورش کرم خاکی

کرم خاکی را برای موارد زیر پرورش می‌دهند:

 

  •     تولید کودآلی.
  •     اصلاح ساختمان و بهبود حاصل‌خیزی خاک.
  •     جلوگیری از آلودگی منابع پایه.
  •     حفظ محیط زیست.
  •     تولید محصول سالم.
  •     افزایش و پایداری تولید محصولات کشاورزی.
  •     تولید مکمل غذایی جهت خوراک دام و آبزیان.
  •     استفاده بهینه از زباله‌های حیوانی و تبدیل آن‌ها به کود آلی.
  •     استفاده بهینه از زباله‌های خانگی و تبدیل آن‌ها به کود آلی.

 

اثرات کرم خاکی بر محیط زیست

روش های کشاورزی عادی معمولاً کاربرد آنالیزهای شیمیایی را برای تعیین نیازهای طبیعی محصول کاشته شده مشخص می کند عناصری که در خاک برای محصول معینی به قدر کافی موجود نباشد در کودهای شیمیایی به کار می رود اما به زندگی میکروبی درون خاک توجه کمی شده است در کشورهایی با اقلیم متنوع, این مسئله منجر به آن شده است که به خاک به عنوان یک وسیله نگهداری محض برای محصول دهی گیاهان نگریسته شود

 

خلاصه ای راجع به اطلاعات کرم ها

 

روش های کشاورزی عادی معمولاً کاربرد آنالیزهای شیمیایی را برای تعیین نیازهای طبیعی محصول کاشته شده مشخص می کند. عناصری که در خاک برای محصول معینی به قدر کافی موجود نباشد در کودهای شیمیایی به کار می رود. اما به زندگی میکروبی درون خاک توجه کمی شده است. در کشورهایی با اقلیم متنوع، این مسئله منجر به آن شده است که به خاک به عنوان یک وسیله نگهداری محض برای محصول دهی گیاهان نگریسته شود.

 

امتیاز کشاورزان Bio-Organic در افزایش هوموس خاک می باشد. غنی بودن هوموس خاک، موجب می شود خاک از آب اشباع شده و اثر گذارتر شود، نرم و سست باقی بماند، پسمان ها برطرف شوند، هوادهی شود، گرم شود و ورم نکند یا مثل کیک ورآمده نشود. به علاوه می تواند فشار ناشی از چرخ ها و ترمز ماشین آلات کشاورزی را بهتر تحمل کند. هوموس ذخیره ای از همه انواع موادمغذی گیاهی می باشد. هوموس نمی تواند با مواد مصنوعی جایگزین شود. درخاک های زنده فرایندهای میکروبی پس مانده محصول و کودهای کشاورزی را به مواد مغذی گیاهی و هوموس تجزیه می کند. آن ها (میکروارگانیسم ها) به سود گیاه acid-sand و مواد مغذی تولید کرده و مواد معدنی منتشر می کنند. میکروب های خاک توانایی منتشر ساختن P، K، Ca، Mg، Fe، و S را به خوبی سایر عناصر کمیاب تشکیل دهنده خاک های گوناگون دارا می باشند.

 

G.lienhard: استاد دانشکده کشاورزی Ebenrain-Sissach (در سویس) کرم های خاکی را ارج نهاده و اظهار می دارد:

کرم خاکی مواد مغذی خاک را بطور قابل توجهی افزایش می دهد.

 

آزمایش های انجام شده روی خاک در Eburnean نشان داده است که خاک های قالب ریزی شده توسط کرم های خاکی بطور میا نگین تا حداکثر ۴.۵ برابر بیشترازخاک های معمولی دارای پتاسیم می باشند. خاکی که از لوله گوارش کرم عبور کرده باشد تقریبا ۷ برابر بیشتر نیتروژن خواهد داشت. عمل کرم خاکی تنها مانند یک دستگاه زهکشی خوب بهبود بخشیدن به فرایند گردش آب و هوا نمی باشد، بلکه مواد معدنی وآلی را نیز مخلوط می نماید. همچنین آنها کارخانه های بسیار کوچک کودسازی هستند که بدون هیچ هزینه ای برای کشاورز به کار خود ادامه می دهند. این عمل بدون نیاز به سوخت فسیلی انجام شده و هیچ حمل و نقلی در آن دخیل نمی باشد. اما با وجود همه پدیده های حیاتی خاک، آن ها مخلوقات حساسی هستند و درمقابل کاربرد سموم وکودهای مهاجم شیمیایی زنده نخواهند ماند.

این سؤال برانگیزخواهد بود که چه جانوران دیگری وجود دارند که مانند این مخلوقات کوچک، نقشی این چنین با اهمیت درتاریخ حیات جهان داشته باشند؟

مطالعات فراوانی پس ازمشاهدات داروین روی کرم های خاکی صورت گرفته است. اما به نظر می رسد که هیچ کدام از این مطالعات به این سوالات که، کرم های خاکی تا چه عمقی حفاری می کنند؟، طول نقبهایشان چقدراست؟، و سؤالاتی از این قبیل پرداخته باشند.

ما می توانیم از یک قاعده کلی مطمئن باشیم: اگر شخصی زمین را حفر کند و در عمق ۸ متری کرم های خاکی را بیابد می تواند یک حدس منصفانه بزند که کرم های خاکی را می توان در عمقی بیشتر از ۸ متر نیز پیدا کرد، چرا که احتمال آن خیلی کم است که شخصی سوراخی عمیق تر را در آنجا حفر کند.

برای پی بردن به عمق احتمالی سوراخ، به مجموعه ای از داده های آماری درباره سوراخ ها نیاز داریم، و این بخاطر توزیع پهناوری که (بدلیل تنوع در خاک ها، اقلیم، و گونه ها) ممکن است با آن مواجه شویم غیر عملی می باشد.

کرم های خاکی دارای خانواده های فراوانی هستند. گسترده ترین آنها خانواده Lumbericidae با بیش از۱۶۰ گونه (و باطول ۳۰- ۲ سانتی متر یا ۱-۱۲inc) است وبزرگترینشان که به ۳m یا ۱۰ft می رسد، Megascolecidae استرالیایی یا (Megascolides australis) می باشد.

کرم های خاکی معمولاً از مواد آلی رو به فساد و مدفوع پستانداران تغذیه می کنند و گونه های سوراخ های عمیق (گونه های geophanous)، و برخی دیگر از آن ها حتی از نماتود ها تغذیه می کنند. معلوم شده است که وقتی کرم های خاکی به خاک اضافه شدند جمعیت کرم های نماتود ممکن است تا حدود %۶۰ کاهش یابد.

همچنین میکروب ها نقش مهمی در جیره غذایی کرم های خاکی دارند، و حتی کرم های خاکی مواد آلی دارای حیات میکروبی با تراکم بالا را ترجیح می دهند. برخی محققین معتقدند که میکروارگانیسم ها برای کرم های خاکی حیاتی هستند.

آب یک نیاز عمده کرم های خاکی می باشد، بطوریکه %۸۰ وزن بدنشا ن را آب تشکیل می دهد در روز حدود %۱۵ شل و سست می شوند. اگر رطوبت در دسترس نباشد به منظور دست یافتن به آن به عمق خاک خواهند رفت. بالاگیری (سطح آب) به دمای احاطه کننده محیط وابسته است. محدوده کلی فعالیت کرم های خاکی بین حداقل و حداکثر می باشد.

 

  • بطور کلی کرم های خاکی می توانند از سه طریق بر محیط تاثیر بگذارند:

۱) تراکم میکروبی–زیستی (حیات میکروبی)

۲) میزان دسترسی به مواد معدنی شیمیایی، و تجزیه مواد آلی

۳) به طور فیزیکی از طریق سوراخ ها (از طریق هوادهی و از این قبیل)، وپراکندن (جابجایی مواد معدنی بین لایه های خاک)

برای راحتی و به دلیل آنکه این سه اثر خیلی دقیق به هم وابسته هستند بیایید اثرات بیولوژیکی، شیمیایی، و فیزیکی کرم های خاکی بر محیطشان را با هم به بحث و گفتگو بنشینم.:

اثرات کرم های خاکی بر تولید محصول از آزمونی به آزمون دیگر تغییرات وسیعی دارد. این تنها بخاطر گونه ها، محصول و نوع خاک نمی باشد بلکه، بخاطر وضعیت های آب و هوایی هنگام آزمون نیز می باشد. به عنوان مثال نشان داده شده است که درباغستان هایی با جمعیت زیاد کرم های خاکی، درختان، دارای ریشه هایی تا حدود %۵ بزرگتر می باشند. با این حال محصولات در این باغستان ها تنها %۲ بیشتر است. (شخص نیاز خواهد داشت که مقاومت تنش باغستان ها را (که درطول سال از خشکی ناشی شده است) برای یافتن ارزش واقعی اثرات کرم خاکی بر محصولات امتحان کند. با این وجود افزایش محصول در شبدر به میزان %۹۰۰ و در گندم به میزان %۱۰۰ مشاهده شده است.

ریشه ها اغلب، سوراخ ها را تعقیب می کنند و از مواد غذایی در دسترس، در گوشه و کنار خود تغذیه می کنند، یک حقیقت شگفت انگیز این است که ریشه ها (اغلب به اندازه ۲mm) درجستجوی قالب کرم (مسیر حفر نقب کرم) هستند. حتی اگر ریشه مجبور به رشد به سمت بالا باشد این اتفاق رخ می دهد. علت آن است که کرم های خاکی (یا میکروب های موجود در داخل روده آنها) غلظت فاکتورهای رشد و ویتامین ها را در تونل (نقب) افزایش می دهند.

نقبهای زیرزمینی کرم های خاکی به افزایش کانی های لایه A نسبت به لایه های B و C کمک می کند. ضمناً لایه های تحتانی با مواد آلی لایه های فوقانی A و O غنی می شوند. (به لایه های خاک مراجعه کنید) این در هم آمیزی به علاوه ی افزایش اکسیژن و نفوذ آب به لایه های پایینی، ضخامت خاک های فوقانی را افزایش می دهد.

در سال به اندازه ۲۰cm یا ۹inch از لایه سفت زیر-خاک (Subsoil) توسط نقب های کرم های خاکی می تواند به سطح آورده شود.

از سایر تاثیرات بر محیط این است که همیشه خاک اطراف سوراخ ها خنثی تر از خاک های مجاور هستند (به PH ۷ نزدیکترند). این به خنثی سازی اسید یته و یا خاصیت بازی موجود در خاک که به موجب بهینه سازی PH برای رشد ریشه گیاهان کاشته شده بوجود می آید کمک می کند.

یک ماده موکوزی که غنی از پروتئین است دیواره تونل ها را قوام می بخشند. این ماده به عنوان منبع انرژی میکروب ها کارایی دارد. مشاهده شده است که تراکم میکروب های شوره ساز در نقب ها %۴۰ بیشتر از خاکهای دیگر است. این به آن معنی است که هر کجا کرم های خاکی حضور داشته باشند خاک از کیفیت مطلوبی برخوردار بوده و به همین دلیل کرم خاکی یک ابزار ایده ال برای سنجش کیفیت خاک می باشد.

یکی از اساتید دانشگاه Eburnean گفته است که: اگر هنگام شخم زدن بتوانیم ۸۰ کرم در هر ۱۰ قدم از شیارهای زمین بیابیم آنگاه خاک مطلوب می باشد.

     

    انواع کرمهای خاکی

     

    کرمها فقط کرم نیستند. انواع متفاوت کرم‌های خاکی در فرورفتگی های مختلف زمین زندگی می کنند و اعمال (وظایف) مختلفی را انجام می دهند. در نتیجه کرمهای خاکی همگی دارای نیازهای مشابه نبوده و تحت شرایط محیطی یکسان، زنده نخواهند ماند. ما باید از نوع صحیحی از کرم خاکی برای کاری که می خواهیم انجام دهیم، استفاده کنیم بطور مثال، اگر ما بخواهیم کرمهای خاکی را برای کپه مخلوطمان، بکار ببریم، باید انواع مختلفی از گونه ها و نسبت احتیاج آنها را در نظر بگیریم. در کپه های کمپوست، اکثر کرمهای خاکی معمولی بنام «Eisenia foetida» یا کرمهای خاکی شناخته شده معمولی یا کرمهای ببری هستند. این گونه از کرمها علاقه زیادی به خوردن مواد آلی دارند و این گونه، بصورت بسیار مطلوب در کپه های کمپوستی که دارای منابع غنی هستند، زنده می مانند. این کرمها در اکثر خاکها (حتی خاکهایی که دارای مواد آلی کافی نیستند) زنده می مانند. در آنجا انواع دیگری از کرمهای خاکی را که بطور ویژه با زندگی در خاک آدابته شده اند را پیدا می کنیم. اکثر خاکهای معمولی، مسکن گونه هایی بنام «Aporrectodea Caliginosa»، کرم شناخته معمولی تر یا همان کرم خاکستری هستند. این کرم که در گونه های اروپایی مطرح است. در حال حاضر معمولی ترین گونه از گونه های کرم خاکی در نیوزلند است. و معمولاً مسلط ترین (غالبترین) گونه ها در همه باغها و زمینهای کشاورزی می باشد. کرمهای خاکی اساساً می توانند به ۳ گروه تقسیم شوند که هر یک با الگوی رفتاری متفاوت زندگی می کنند:

     

    الف) گونه های سطح خاکزی یا گونه های زندگی کننده در کمپوست

    ب) گونه های تاپ سویل زی (روخاکزی)

    ج) گونه های تحت خاکزی(زیرخاکزی)

     

    زیرخاک زی‌، تاپ سویل زی‌‌‌‌، سطح خاک زی

     

    الف) گونه های سطح خاکزی یا کمپوست دوست:

     

    این گونه ها، تمایل به سوراخهای زیرزمینی (تونلها) در درون زمین ندارند. این گونه، تر جیح می دهند که در نزدیک سطح خاک یا در کپه های کمپوست زندگی کنند .

    از آنجائیکه کرمها دوست دارند موادی که دارای مواد آلی زیادی هستند را بخورند، ریشه ها و جوانه ها و برگهای گیاهان و همچنین کودها را می پوسانند. نمونه های این گونه ها شامل کرمهای ورمی کمپوست «Lumbricus rubellus» و کرم ببری «Eisenia foetida» می باشند.

     

    ب)گونه‌های روخاک زی:

     

    این گونه‌ها معمولاً در بالا، در ۲۰ الی ۳۰ سانتی متری از عمق خاک زندگی می کنند. آنها میان خاک را سوراخ می کنندوبدین گونه لایه های روی خاک را مخلوط می کنند.، بطوریکه با سوراخهای خود به اصلاح ساختمان خاک پرداخته و تهویه خاک را بوسیله ایجاد کردن شکافها و کانالهایی در خاک تأمین می کنند.

    بعد از اینکه خاک از میان روده کرم خاکی عبور کرد، مواد غذایی خاک می توانند به شکل بسیار قابل دسترس برای گیاهان تغییر بیابند. از اینرو حضور کرمهای خاکی معمولاً محیط را برای رشد گیاهان مساعد می سازد. معمولی ترین کرم خاکی یافت شده در نیوزلند از گونه های روخاکزی بنام کرم خاکستری Aporrectodea Caliginosa می باشد.

     

    ج)گونه های زیر خاک زی:

     

    این گونه ها تمایل به ساختن تونلهای پایدار و ثابت در خاک هستند که به بیشتر از ۳ متر عمق دارند. آنها در مناطقی که دست نخورده اند، بهترین شرایط زنده ماندن را دارا هستند که تونلهای آن دستخورده باقی بماند. آنها به جستجو در سطح خاک برای غذا و پس از آن کشیدن غذا به درون خاک تمایل دارند؛ بطوریکه برگهای ریخته شده را برای مصرف به درون تونلهای خود می برند. آنها بخصوص در وضعیتی که مقدار زیادی مواد آلی در سطح خاک باقی مانده باشد، گونه های سودمندی هستند. بطور مثال در باغهای میوه، کرمها در برداشت و حذف بزرگترین برگها که معمولاً بر روی سطح خاک می‌ریزند، کمک می کنند.مثالهای این گونه ها، خزنده شب «Lumbricus terrestris» و Aporrectodea Longa می باشد. این دو گونه معمولی تر در شمال جزیره نیوزلند پیدا می شوند.

     

    گونه دیگری در نیوزلند به طور شایع استفاده می شود و امروزه در بسترهای بزرگتر و مناطقی که از لحاظ آشفتگی و نامساعد بودن شرایط در درجه کمتری قرار دارند و در جنگلها و باغهای قدیمی و در تپه ها و کوه ها نگه داری می شوند نام این گونه کرم(بومی (NZ) یا «octochaetus multiporus» می باشد. لازم به ذکر است که نزدیک به ۲۰۰ گونه کرم خاکی مختلف در نیوزلند کشف شده اند. نوع دیگری از طبقه بندی انواع کرمهای خاکی وجود دارد که در کشورهای غیر از نیوزلند هم مورد نظر است که شرح آن در ادامه آورده می شود.

     

    بعضی از گونه های معمولی که به منظور طعمه استفاده می شوند:

     

    الف) Night Crawls (خزنده های شب):

     

    این کرم خاکی بومی ایالات شمالی آمریکا است و امکان برداشتن آن از زمینها و علفزارها در شب به منظور استفاده های تجارتی وجود دارد، زیرا آنها تولیدمثل آرام دارند و نیاز به تولیدمثل مخصوص و رویه های کنترلی دارند.

     

    ب) field worms (کرمهای مزرعه) یا (کرمهای باغ):

     

    بهترین نوع طعمه برای ماهی هستند ولی آنها تولیدمثل فراوان ندارند و در نتیجه برای امور تجارتی توصیه نمی شوند.

     

    ج) manure worms (کرمهای بندبند، لولندگان یا جنبندگان قرمز، کرم های قلاب):

     

    چون وقتی به آنها دست زده می شوند پیچ و تاب می خورند، به این نام مشهورند. این نوع کرمها، مخصوصاً مناسب تولیدات تجارتی هستند و آنها یکی از دو نوع کرم معمولی هستند که بوسیله کشاورزان موفق پرورش داده می شوند.

     

    د) Red worms (کرمهای قرمز):

     

    این نوع کرم، اساساً یکی دیگر از انواع کرم ورمی کمپوست می باشد که تفاوت اساسی در اندازه و رنگ نسبت به پسرعموهای درازتر و تیره ترش (از سایر گونه‌ها) دارد. آنها همچنین بسیار مناسب برای تولیدات تجارتی هستند و با کرمهای ورمی کمپوستتوأماً ۸۰ تا ۹۰ درصد از تولیدات تجارتی، کرم ها را شامل می شوند.

    کرمهای ورمی کمپوستو کرمهای قرمز برای زندگی در محیط های مختلف، سازگار هستند. آنها بخوبی، انواع مواد آلی را تجزیه می کنند. این کرمها، ممکنست در کپه های ورمی کمپوستیا در خاکهایی که حاوی مواد آلی زیادی هستند، پیدا شوند ولی پرورش دهندگان تازه کار، کرمهای اولیه شان را از پرورش دهندگان یا توزیع کننده های مشهور تهیه می کنند و خریداری می نماید. پرورش دهندگان کرم باید به مقدار ۰۰۰/۱ کرم برای نخستین بار خریداری کنند.

    طبقه بندی انواع نژاد کرمهای خاکی کمپوست ساز

     

    نژاد کرم خاکی ایزینیا فوتیدا

    یکی از انواع کرم خاکی نژاد ایزینیا فوتیدا است . برای تولید ورمی کمپوست مقام اول را داراست . سه عامل اصلی جهت کسب این مقام برای این نژاد :

    اول تخمگذاری در سال ۹۰۰ عدد

    دوم زمان به بلوغ رسیدن ۶۰ روز

    سوم تحمل بیشتر تغییرات دمایی

    بسیار مناسب جهت مصرف مستقیم زنده در باغ ها جهت اصلاح و تقویت خاک .

    در اصلاح عام معمولا به ایزنیا فوتیدا کالیفرنیایی یا تایگر در بازار ایران نامیده میشود .

    این گونه متعلق به خانواده lumbricideae می باشد . و مشهورترین نژاد و البته کمیاب ترین گونه در ایران در تهیه ورمی کمپوست می باشد . این کرم ها را کرم ببری یا قرمز حلقوی نیز می نامند . بیشتر از مواد آلی و کود دامی پوسیده تغذیه میکنند . در شرایط مناسب روزانه به اندازه وزن بدن غذا می خورند . از خصوصیات بارز این نژاد کرم خاکی راندمان تولید بالای بین ۳ تا ۵ میلی گرم به ازای هر کرم خاکی در روز است و شرایط تغییرات محیطی را تحمل می کنند .

    خصوصیات ظاهری نژاد کرم خاکی ایزینیا فوتیدا

    طول بدن ۳۵ تا ۱۳۰ ملی متر

    ضخامت نسبتا کلفت

    نیروی عضلانی نسبتا بالا که باعث حرکت راحتتر در بسترهای سفت و همچنین کاربری سهلتر در زمان خالص کردن و جداسازی کرم خاکی از بستر پرورش

    رنگ پشت : نوار قرمز که در بین حلقه ها فاقد رنگدانه و زرد رنگ قرار گرفته است رنگدانه های قرمز در سطح بیرونی و یا پشتی کرم تجمع کرده است .

    خوراک : علاقه به برگ و کود دامی

    بو : وقتی تحریک شوند مایع زرد رنگ ترشح میکنند که بوی سیر میدهد .

    کمربند جنسی : در بندهای ۲۴ الی ۳۲

    رسیدن به بلوغ ۶۰ روز که باعث تکثیر سریعتر این نژاد است .

    شکل دم نسبتا باریک

    • معروفترین گونه کمپوست ساز
    • سازگاری بالا به دما و رطوبت
    • پراکنش بسیار بالا
    • رشد سریع
    • تولید مثل بالا
    • راندمان بالا در تولید

    گونه ایزینیا فوتیدا ‏در سال حدود ۹۰۰ ‏عدد کپسول تخم تولید می کند در حالی که گونه روبلوس  در سال بین ۱۰۹-۷۹ ‏کپسول تخم تولید می کند (توملین، ۲۰۰۰)

    نژاد کرم بلزا خراطین

     

    یکی از انواع کرم خاکی در بدن خود موادی دارند که از آنها جهت داروسازی در طب سنتی استفاده میشود .

    کرم بلزا همان کرم خاکی از نژاد ایزینیا فوتیداست که به کرم خراطین نیز معروف است . امروزه بیشتر از کرم خاکی خشک شده که معمولا وارداتی از کشور هند هستند برای ساختن روغن خراطین استفاده میشود . اما به گفته اکثر عطاری ها و اطبای سنتی داروی بدست آمده چندان رضایت بخش نیست . عدم کیفیت روغن های خراطین موجود در بازار دلایل مختلفی می تواند داشته باشد . اول اینکه ممکن است اصلا از کرم خاکی استفاده نشده باشد . دوم ممکن است از کرم خشک نامرغوب استفاده شده باشد که اکثر کرم خاکی های خشک در بازار که از هند وارد میشود دارای کیفیت پایین است . سوم اینکه ممکن است نژاد مورد استفاده ایزینیا فوتیدا نباشد .

    نژاد کرم خاکی لامبریکوس روبلوس

    یکی از انواع کرم خاکی نژاد لامبریکوس روبلوس است . مقام دوم در تولید ورمی کمپوست به این نژاد تعلق دارد . دلایل اصلی کسب این مقام برای این نژاد سه عامل :

    اول تخمگذاری در سال ۷۹ تا ۱۰۹ عدد ( در حالی که ایزینیا فوتیدا ۹۰۰ تخم )

    دوم زمان به بلوغ رسیدن ۱۸۰  روز  (در حالی که  ایزینیا فوتیدا ۶۰ روز )

    سوم تحمل بیشتر تغییرات دمایی اما نسبت به ایزینیا فوتیدا ضعیف تر است .

    همانطور که ملاحظه میشود دو گونه ایزینیا فوتیدا و روبلوس مناسب برای تولید ورمی کمپوست هستند که بین این دو نژاد هم ایزینیا فوتیدا بسیار برتر  است .

    در میان تولید کنندگان ایرانی به نام نژاد ارژانتینی نیز معروف است .

    این گونه به نام کرم قرمز اروپایی نیز نامیده میشود . در محدوده وسیعی از خاک ها مشاهده میشود . در مقایسه با سایر کرم ها مقادیر بیشتری از مواد آلی و کود دامی را مصرف میکند . اما بدلیل طول دوره بلوغ بیشتر ( ۱۸۰ روز ) نسبت به نژاد ایزنیا فوتیدا از تکثیر کمتری برخوردار هستند .

    خصوصیات ظاهری نژاد کرم خاکی لامبریکوس روبلوس

    طول بدن ۴۰ الی ۱۵۰ میلی متر

    رنگ بدن این نژاد قرمز مایل به قهوه ای

    رنگ پشت : رنگین کمانی

    خوراک : علاقه به کود دامی

    بو : وقتی تحریک میشوند مایع زرد رنگ و بوی خاصی نمیدهد .

    کمربند جنسی : در بندهای ۳۱ الی ۳۷

    نژاد کرم خاکی دندرودریلوس

    یکی از انواع کرم خاکی نژاد دندرودریلوس است . در اصطلاح عامیانه در ایران نژاد آرژانتینی صورتی دم زرد نامیده میشود .

    ابن نژاد به نام کرم خاکی شبنم اروپایی و یا آبی داکوتا نیز معروف است . بیشتر در مناطق معتدل و جنگلی مشاهده میشود . اندازه این نژاد کرم خاکی حداکثر طول ۱۳ سانتی متر می باشد.

    رنگ این نژاد صورتی یا قرمز سیر است . کلید شناسایی این گونه داشتن دم با نوک زرد و رنگ شکم روشن تر است .

     

    نژاد کرم خاکی فرتیما هاوایانوس

    یکی از انواع کرم خاکی نژاد هاوایانوس است . در اصلاح عام در ایران کرم خاکی ارژانتینی شیشه ای نامیده میشود .

    کوکون گذاری متوسط و اندازه نسبتا درشت و نیز هنگام جداسازی اب و وزن زیاد از بدن از دست می دهد . مواد غذایی مورد نیاز خود را از بلع خاک بدست می اورند .

    در گروه اندوگیک هستند . چندان مناسب تولید ورمی کمپوست نیستند .

    تحمل گرما در این نژاد نسبت به نژاد ایزینیا فوتیدا کمتر است .

     

    نژاد کرم خاکی بومی ایران

    یکی دیگر از انواع کرم خاکی نژاد بومی ایران است . به نژاد ایتالیایی در میان برخی تولید کنندگان ایرانی نامیده میشود .

    این نزاد که در برخی از مزارع تولید ورمی کمپوست در ایران یافت میشود بدلیل نامعلوم در این مزارع وجود دارند .زیرا

    کوکون گذاری بسیار اندک و رشد ضعیف و اندازه طول کم و مصرف کم خوراک و نیز تحمل کم نسبت به شرایط دمایی از خصوصیات این نژاد  است .

    در مجموع می توان گفت بسیار راندمان تولیدی کم دارد .

     

    انواع نژاد کرم خاکی بر اساس تحقیقات شرکت اوپال

     

     

    تعدادی از انواع کرم خاکی که در اکثر مزارع تولید ورمی کمپوست در ایران موجود است را در بالا توسط گروه ورمی کمپوستینگ مورد مطالعه و بررسی قرار گرفت و اطلاعات به همراه عکس هایی که مشاهده کردید با ذکر منابع کتبی که در پایان بحث و در انتهای این پست قرار داده شده است ، ملاحظه میکنید .

    کالج سلطنتی لندن یا ایمپریال کالج لندن (به انگلیسی: Imperial College London) یکی از معتبرترین موسسات آموزش عالی بریتانیا و جهان در زمینه‌های مهندسی، علوم پزشکی و اقتصاد است.

    این دانشگاه واقع در کنزینگتون جنوبی در مرکز لندن واقع است، که ورودی اصلی دانشگاه در خیابان نمایشگاه اکسیبیشن رود قرار دارد.

    امید است با توجه به اهمیت موضوع انواع نژاد کرم خاکی در پرورش کرم خاکی و تولید ورمی کمپوست عکس های زیر مورد توجه مخاطبین عزیز قرار گیرد . گرچه گروه ورمی کمپوستینگ با تعدادی از همین نژادهای زیر نیز کارکرده است مانند کرم سبز که بیشتر در خوزستان در مقطعی مورد استفاده قرار گرفته است . اما بدلیل فقدان اهمیت ( در تولید ورمی کمپوست ) از توضیح درباره رفتار و خصوصیات آنها صرف نظر شده است . همانطور که ملاحظه میشود اسامی این کرم ها به دو صورت عامیانه و علمی ذکر شده است .

    در این بخش عکس های تهیه شده توسط شرکت اوپال از انواع کرم خاکی در مرکز خط مشی زیست محیطی در امپریال کالج لندن به نمایش در می آید .

     

    نوک گلگون

    کرم خاکی گلگون

    کرم خاکی نابالغ

    کرم خاکی نابالغ

    کرم خاکی کمپوستر

    کرم خاکی نادر

    کرم خاکی شاه بلوطی

    کرم خاکی کله قرمز

    کرم خاکی کله سیاه

    کرم خاکی سبز

    کرم خاکی سبز کمرنگ

    کرم خاکی دم هشت ضلعی

    کرم خاکی درختی کوچک

    کرم خاکی تنبل

    کرم خاکی تجاری ایزینیا-فوتیدا

     

    کرم خاکی آبی-خاکستری

     

    مطالب مرتبط:

    1. کمپوست و انواع کمپوست ها
    2. روشهای ساده کمپوست سازی در خانه
    3. کود ارگانیکی و کود زیستی چیست؟

     

    منابع:

    1. گروه ورمی کمپوست
    2. ویکی پدیا
    3. آفتاب آنلاین

    کمپوست چیست؟انواع کمپوست ها

     تعریف کمپوست:

    کمپوست یک فرآیند طبیعی پوسیده شدن یا تجزیه مواد آلی توسط میکروارگانیسم ها در شرایط کنترل شده است. که طی این فرآیند مواد آلی خام مانند بقایای زراعی ، حیوانات ، مواد غذایی ، برخی پسماندهای شهری و ضایعات صنعتی مناسب ، به ترکیبات پوسیده شده تبدیل می شوند. این ترکیبات به عنوان کود کمپوست و یک منبع غنی از مواد آلی در حفظ حاصلخیزی و به دنبال آن در کشاورزی پایدار نقش مهمی دارد.

    کمپوست حاصل فعالیت بیولوژیکی میکروارگانیسم‌هایی است که توانایی شکستن مولکول‌های درشت مواد آلی را دارا می‌باشند. این کود که از پسماندهای کشاورزی، خانگی و خوراکی تولید می‌شود یکی از عالی‌ترین کودها برای مصارف کشاورزی به‌شمار می‌رود و تولیدکنندگان گل و گیاه نیز امکان بهره‌گیری از این کود را دارند. منیزیوم و فسفات موجود در این کود سبب آب رفتی شدن خاک‌های کشاورزی و جذب سریع تر مواد مغذی درون خاک می‌شود. کمپوست، خاک بسیار غنی و مورد استفاده است که در مکان‌هایی همچون در باغ‌ها، محوطه سازی، باغداری، و کشاورزی به عنوان کود بکار می‌روند.

     

    کمپوست به عنوان یک آفت کش طبیعی برای خاک نیز می‌باشد. در خاک کمپوست اکوسیستم‌ها برای کنترل فرسایش، زمین و جریان بهسازی خاک، ساخت و ساز تالاب، و به عنوان پوشش دفن زباله بسیار مفید است.کمپوست همچنین با ماسه مخلوط می‌شود و برای زه‌کشی زمین به کار می‌رود. در روش تجزیه  طبیعی می تواند تا دو سال طول بکشد، اما با ایجاد تهویه و یا همزدن توده می توان روند را بین سه تا شش ماه کاهش داد.

     

    انواع روش های کمپوست سازی:

     

    کمپوست ممکن است با توجه به ماهیت فرآیند تجزیه به دو دسته تقسیم شود.

     

     روش بی هوازی

    در این فرآیند تجزیه در جایی اتفاق می افتد که اکسیژن وجود ندارد یا از نظر منبع اکسیژن محدود است. براساس این روش ، میکروارگانیسم های بی هوازی از ترکیبات واسطه ای از جمله متان ، اسیدهای آلی ، سولفید هیدروژن و غیر جهت تغذیه استفاده می کنند. در صورت عدم وجود اکسیژن، این ترکیبات تجمع می یابند و کمتر متابولیزه می شوند.

     

    ترکیباتی که در شرایط بی هوازی تولید می شود دارای سمیت و بوی نامطبوع می باشند. از آنجا که کمپوست بی هوازی فرایندی با درجه حرارت پایین است، توان حذف بذر علفهای هرز و پاتوژن ها را ندارد.  علاوه بر این ، زمان این فرایند معمولاً طولانی تر از کمپوست هوازی می باشد.

     

     روش هوازی

    این فرآیند در صورت وجود مقدار کافی اکسیژن صورت می گیرد. که طی این فرایند، میکروارگانیسم های هوازی ماده آلی را تجزیه می کنند و  ترکیباتی از جمله دی اکسید کربن (CO2) ، آمونیاک ، آب ، گرما و هوموس (محصول نهایی آلی نسبتاً پایدار) را تولید می کنند. اگرچه در واکنش هوازی ممکن است ترکیبات واسطه ای مانند اسیدهای آلی تولید شود، میکروارگانیسم های هوازی آنها را تجزیه می کند. گرمای تولید شده باعث تجزیه پروتئین ها ، چربی ها و کربوهیدرات های پیچیده مانند سلولز و همی سلولز می شود. از این رو ، زمان فرآیند تجزیه شدن کوتاهتر است.

     

    علاوه بر این ، بدلیل دمای بالا در این فرآیند بسیاری از میکروارگانیسم های مضر انسانی و گیاهی و همچنین بذر علف های هرز  از بین می رود. اگرچه با روش هوازی مواد مغذی بیشتری از ترکیبات اولیه از بین می رود، اما این روش نسبت به روش کمپوست بی هوازی برای تولید محصولات کشاورزی، کارآمدتر می باشد.

    انواع کمپوست

     

    برای تهیه کمپوست، برحسب مواد مصرفی و نحوه تولید، انواع مختلف کمپوست تهیه می‌شود:

    1. کمپوست حاصل از پسماند تَر شهری (بقایای مواد غذایی و سبزیجات)  Municipal solid waste compost
    2. کمپوست سبز Green waste compostتهیه شده از پسماندهای باغبانی، پسماندهای حاصل از هرس گیاهان در فضای سبز و پارک‌ها که طی فرایند تجزیه و تخمیر توسط میکروارگانیسم‌ها، تبدیل به کمپوست می‌شوند.
    3. ورمی کمپوست Vermicompostتوسط کرم خاکی از پسماندهای شهری،گیاهی و… ساخته میشود
    4. کمپوست قارچ خوراکی Mushroom Compostمواد اولیه کود اسب است جهت بستر کشت و تأمین‌کننده مواد غذایی قارچ دکمه ای

     

    فرایند تغییرات فیزیکی و شیمیای در کمپوست

     

    پوسش به شکل هوازی و بی‌هوازی انجام می‌گیرد. عمل کمپوست روباز بدون پوشاندن توده موادآلی انجام می‌گیرد؛ و کمپوست بی‌هوازی Anaerobic به شکل سربسته انجام می‌گیرد؛ و فرایندی است که عمل کمپوست و تجزیه میکربی مواد آلی مختلط، در غیاب اکسیژن انجام می‌گیرد. باکتری‌های تخمیرکننده، تولیدکننده H2 (کاهنده پروتون) و متان‌زا سه گروه عمده میکرو ارگانیسم‌های فعال در این فرایند هستند. تجزیه موادآلی به وسیلهٔ دسته‌ای از باکتری‌هایی که تولید دی‌اکسید کربن و متان می‌کنند (باکتری‌های استوژنیک و متانوژنیک) اتفاق می‌افتد این باکتری‌ها در رنج دمای بهینه ۳۵–۳۹ ◦C (مزوفیلیک) ۵۵–۶۰ ◦C عمل هضم را انجام می‌دهند. زباله‌ها توسط آنزیم‌ها مشابه آنچه که در معده انجام می‌گیرد مواد الی را به قندها و آمینو اسیدها و مواد حیاتی مورد نیاز نباتات تبدیل می‌کنند.

     

    روش های تولیدی کمپوست

     

    روش تراکتوری

    در این روش زباله میکس شده در ردیف‌های موازی انباشت می‌شود و تراکتوری که دستگاه میکس در کنار آن نصب شده از میان ردیف‌ها حرکت کرده و عمل میکس را انجام می‌دهد، سپس تراکتور دیگری با دستگاه خردکن به همان شیوه عمل می‌نماید.

    روش دپوی پشته‌ای

    در این روش زباله میکس شده بعد از انباشت پشته‌ای در اثر فشار طبقات بالاتر آرام آرام و به مرور زمان تجزیه می‌گردد.

     

    موادهای اولیه برای تولید کمپوست

     

    در کمپوست از مخلوط موادی چون کود حیوانی، خاک، مواد زائد گیاهی مانند کاه و برگ و شاخه‌های بسیار خرد شده و زائدات آشپزخانه که شامل پوست میوه‌ها، میوه‌های غیرقابل مصرف، زائدات سبزیجات، ته مانده‌های خوراکی، پوست تخم مرغ ریز شده، خاک اره استفاده می‌شود؛ ولی باید از موادی که حشرات موذی را به خود جذب می‌کند و همچنین شاخ و برگ‌های درختان سوزنی برگ (مخروطیان) به دلیل اسیدی کردن پی‌اچ توده کمتر استفاده شود.

     

    نسبت کربن به نیتروژن

     

    نسبت کربن به نیتروژن (C/N) به نسبت ۳۰ کربن به ۱ نیتروژن بوده و نباید نسبت کربن بیشتر از این افزایش یابد این امر برای میکروارگانیسم‌ها و در نتیجه فرایند تجزیه بسیار حیاتی است. مواد قهوه‌ای و خشک مانند کاه و خاک اره دارای کربن بیشتری بوده و عمل تجزیه را طولانی می‌کنند و در نتیجه باید به نسبت زیاد در کمپوست استفاده نشود. از آنسو مواد سبز مانند برگ‌ها، چمن زده شده، ته مانده‌های خوراکی، سبزیجات و پوست میوه‌ها نیتروژن بیشتری دارند که استفاده از آن‌ها برای تسریع کمپوست بسیار ضروری است.

     

    نسبت مواد مغذی

     

    میکروارگانیسم ها جهت تغذیه به مواد مغذی اولیه کربن (C) ،نیتروژن(N) ، فسفر(P) و پتاسیم(K) احتیاج دارند. نسبت C: N مواد اولیه از اهمیت ویژه ای برخوردار است. مقدار بهینه C: N مواد اولیه باید بین ۲۵: ۱ و ۳۰: ۱ باشد اگرچه نسبت بین ۲۰: ۱ و ۴۰: ۱ نیز قابل قبول است.

     

    در جایی که این نسبت از ۴۰: ۱ بیشتر باشد ، رشد میکروارگانیسم ها محدود است و در نتیجه زمان تولید کود کمپوست طولانی تر می شود. نسبت C: N کمتر از ۲۰: ۱ منجر به عدم استفاده از N می شود و ممکن است مقدار اضافی آن به صورت آمونیاک یا اکسید نیتروژن متصاعد شود و بوی نامطبوعی را ایجاد کند. نسبت C: N محصول نهایی باید بین ۱۰: ۱ تا ۱۵: ۱ باشد.

     

    اندازه ذرات

     

    خرد و ریز کردن مواد باعث افزایش سطح برای فعالیت میکروارگانیسم ها می شود. ذرات کوچکتر، مخلوط کمپوست یکدست تری تولید می کنند و توده را برای کمک به حفظ دمای مطلوب بهبود می بخشند. اگر ذرات بسیار کوچک باشند ، ممکن است مانع از عبور آزادانه هوا در داخل توده شوند.

     

    بستر و مواد اولیه

     

    در مواد اولیه برای انجام فرآیند کمپوست باید ضایعاتی که دارای درصدهای مختلفی از ازت و کربن هستند با یکدیگر مخلوط شوند. تا بتوان ترکیبی که دارای نسبت کربن به ازت مناسبی است، را برای فعالیت مناسب میکروارگانیسم ها تهیه نمود. حتی می توان جهتت تنظیم کربن به ازت درصورت پایین بودن مقدار ازت ضایعات از کودهای شیمیایی مانند اوره استفاده نمود.

     

    میزان رطوبت

     

    میکروارگانیسم هایی که در یک توده زندگی می کنند، برای زنده ماندن به میزان رطوبت  ۴۰ تا  ۶۵ درصد احتیاج دارند. آب عنصر اصلی است که به انتقال مواد درون توده کود کمپوست کمک می کند و باعث می شود مواد مغذی موجود در مواد آلی در دسترس میکروب ها باشد. در جایی که توده خیلی خشک است ، کمپوست کندتر اتفاق می افتد ، در حالی که میزان رطوبت بیش از ۶۵ درصد باعث ایجاد شرایط بی هوازی می شود. در عمل توصیه می شود که فرآیند را با رطوبت ۵۰-۶۰ درصد شروع کنید و در حدود ۳۰ درصد تمام کنید.

     

    تهویه

    همزدن توده ها و یا قرار دادن توده ها  روی یک سری لوله یا از جمله مواد حجیم کننده مانند تراشه های چوبب یا فلزی به هوادهی توده کمک می کند. هوادهی به توده اجازه می دهد تا تجزیه با سرعت بیشتری نسبت به شرایط بی هوازی رخ دهد. با این حال نباید اکسیژن یا اصطلاحا هوادهی زیاد باشد ، زیرا می تواند توده را خشک کند و روند کمپوست را مختل کند.

     

     دمای نیاز برای تولید کمپوست

    دمای بیرون از کمپوست و دمای مناسب مکانی برای ایجاد فرایند کمپوست بستگی به نوع کمپوست دارد و مناسبترین دما برای فعالیت میکروارگانیسم ها بالا صفر درجه و تا دمای ۳۰ درجه سانتیگراد میباشد

    فرآیند شامل دو محدوده دمای است: مزوفیلیک و ترموفیلیک. در حالی که دمای ایده آل برای مرحله اولیه تولید کود کمپوست ۲۰-۴۵ درجه سانتیگراد است ، در مراحل بعدی با استفاده از ارگانیسم های ترموفیلیک ، دامنه دمایی ۵۰-۷۰ درجه سانتیگراد ممکن است بالا رود. درجه حرارت بالا ، به عنوان نشانه ای از فعالیت های میکروبی شدید عمل می کند. پاتوژن ها به طور معمول در ۵۵ درجه سانتیگراد و بالاتر از بین می روند ، در حالی که نقطه مهم برای از بین بردن بذر علفهای هرز ۶۲ درجه سانتی گراد است. برای تنظیم دما می توان از چرخش و هوادهی استفاده کرد. . خود میکروارگانیسمها در نتیجه فعالیت در درون کمپوست با شرایط مطلوب رطوبتی تا ۳۵۰ درجه سانتیگراد تولید دما میکنند از همین رو در جنگلها درفصل تابستان گاهی ایجاد آتش سوزی خود به خودی میکند.

     

    مقدار PH

    بدلیل خاصیت بافری که فرایند کمپوست دارد از تمام بقایای گیاهی با هر مقداری از PH می توان جهت تجزیه شدن استفاده نمود، اما سطح pH نباید از هشت بیشتر شود زیرا در pH بالاتر ، گاز آمونیاک بیشتری تولید می شود و باعث هدر رفت نیتروژن شود.

    پی‌اچ کمپوست به نسبت مواد اولیه آن متغییر است در مراحل اولیه کمپوست کودهای حیوانی بالای ۸ و خاک برگ بالای ۶ است وبعد از کمپوست کاملا تقریبا یک واحد کم میشود در ورمی کمپوست پی اچ بالای ۸ میباشد از همین رو به غیراز کمپوست خاک برگ از کمپوستهای دیگر باید با احتیاط و کم استفاده نمود.

     

    مقدار لیگنین

     

    لیگنین یکی از ترکیبات اصلی ساختار دیواره های سلول های گیاهی است و ساختار شیمیایی پیچیده آن باعث می شود که در برابر تخریب میکروبی بسیار مقاوم باشد.

    این ماهیت لیگنین چند مفهوم دارد:

    یکی این است که در صورت مقدار لیگنین بالا در مواد ادلیه فعالیت میکرو ارگانیسم ها برای تجزیه کاهش می یابد.

    مورد دیگر این است که لیگنین به عنوان تقویت کننده تخلخل شرایط مطلوبی را برای کمپوست هوازی ایجاد می کند. بنابراین ، در حالی که افزودن قارچ های تجزیه کننده لیگنین ممکن است در بعضی موارد C را افزایش دهد، و در نتیجه کمپوست سازی را تسریع کند و از دست دادن N را کاهش دهد.

     

    نقش میکروارگانیسم‌ها در طبیعت

     

    میکروارگانیسم‌ها نقشی حیاتی در تجزیه مواد آلی موجود در توده کمپوست بر عهده دارند. مواد ارگانیک موجود در کمپوست در حقیقت مواد غذایی میکروارگانیسم‌هایی می‌شوند که نقش این میکروارگانیسم‌ها نگه داشتن خاک در وضعیتی سالم و متعادل است. در نتیجه تغذیه میکروارگانیسم‌ها از مواد آلی مواد مورد نیاز گیاه همچون نیتروژن، پتاسیم و فسفر تولید می‌شوند و در نتیجه تنها تعداد اندکی از مواد مغذی می‌ماند که باید به خاک افزوده شود. با مخلوط مناسب از آب، اکسیژن، کربن و نیتروژن، میکرو ارگانیسم‌ها قادر به شکستن مواد آلی تولید کمپوست می‌شوند. در واقع فرایند کمپوست کاملاً وابسته به میکرو ارگانیسم‌ها و نقش آن‌ها در شکستن مواد آلی است.

    عدم وجود یک جامعه میکرو ارگانیسم سالم دلیل اصلی آهسته پیش رفتن برخی کمپوست‌ها در مزارع یا محیط زیست است. از اینرو استفاده و تزریق باکتری‌ها به شکل چشمگیر این فرایند را تسریع نموده و بوهای نامطلوب را سرکوب می‌نماید. فعالیت این میکروارگانیسم‌ها سبب تولید ترکیبات هوموسی شده که به راحتی توسط گیاه جذب می‌شود. علاوه بر میکروارگانیسم‌ها کرم‌های خاکی نیز با خوردن مواد آلی درون کمپوست و حفر تونل و هوارسانی کمک شایانی به فرایند کمپوست می‌کنند.

     

    استفاده از کمپوست در مزرعه

     

    میزان متوسط کمپوست در هر هکتار بین ۵ تن تا ۲۰ تن می‌باشد؛ ولی در شرایط دسترسی نداشتن به این حجم مفید کمپوست، مقدار کم آن نیز تأثیر بسزایی در تقویت خاک و نباتات دارد. نکته دیگر در مصرف کمپوست این است که کمپوست آماده مصرف به دو هفته زمان نیاز دارد که به خاک قابل مصرف تبدیل شود. این بدین معنی است که بهتر است حداقل ۲ هفته پیش از افشاندن بذر یا کاشتن نهال کمپوست با خاک مخلوط گردد.

     

    نکته: در تولید کمپوست در مزرعه و باغ باید دقتهایی را داشته باشید قبل از هرگونه جمع آوری مواد در یک جا باید تمامی آنها با مواد شیمیایی مثل گوگرد و یا اوره و… آغشته شوند تا آفاتی و یا لاروهای کرمهای خراط و … موجود را از بین ببرد و قبل از پوسیدن موجب پخش در مزرعه و باغ نشوند.

     

    کمپوست‌سازی خانگی

     

    کمپوست خانگی در حیاط به وسیلهٔ کومه کردن زباله‌های آشپزخانه، برگ درختان یا کود پرندگان و چهارپایان در یک گوشه یا قرار دادن آن‌ها در یک چاله در زمین و اجازه به طبیعت به ویژه میکروارگانیسم‌ها برای انجام عملیاتش به آسانی می‌تواند صورت گیرد. همچنین می‌توان از سطل تهیه کمپوست نیز استفاده کرد.

    تولید کود ارگانیک از زباله‌های آشپزخانه کاری است که نیاز به کمی صبر و حوصله دارد، اما اگر فوایدش را بدانید شاید سختی‌ مسیر برایتان آسان‌تر شود. از فواید تولید کمپوست خانگی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

    • با تولید کمپوست خانگی حجم زباله‌های روزانه‌تان کمتر شده و از این طریق به حفظ محیط زیست کمک می‌کنید.
    • با تولید کود ارگانیک در خانه نیازی به خرید کودهای شیمیایی برای تغذیه گل و گیاهانتان ندارید. بدین ترتیب هم در هزینه‌هایتان صرفه‌جویی کرده و هم به نحوی به محیط‌ زیست کمک می‌کنید.
    • تولید کود خانگی هیچ هزینه‌ای برایتان ندارد. اگر بتوانید با استفاده از کرم‌های ورمی کمپوست در حجم‌های بالا کود درست کنید شاید بتوانید از آن کسب درآمد هم بکنید.

    نکته مهم: به همین دلیل برای کاهش خطر ابتلا به پاتوژن ها و مواد خطر ناک و شیمیایی مضر و ایجاد باکتریهای مضر سلامت خانه از ریختن مواد زیر در ظرف کمپوست خانگی خود داری کنید.

    • زباله های جارو برقی
    • مدفوع حیوانات
    • برگ ها و گیاهان آفت زده و بیمار
    • مواد گوشتی و لبنی و محصولات دیگر حیوانی
    • روغن و چربی
    • خاکستر زغال یا زغال چوب
    • شاخه های حاصل از هرس درختان
    • کاغذ پرینت شده
    • هر ماده ای که به سموم آلوده باشد

     

    کمپوست‌سازی صنعتی

     

    فرآوری حجیم و صنعتی کمپوست با کمک میکروارگانیسم‌های گرمادوست ™EM (ای ام)

    ™EM علامت اختصاری واژه های Effective Microorganisms است و برگردان فارسی آن ریزاندامگان کارآ میباشد. ™EM از ترکیب آزاد و سودمند میکروارگانیسمهایی که اغلب در تولید فرآورده های خوراکی بکار میروند پدید آمده است. این میکروارگانیسم ها هنگامیکه در تماس با مواد ارگانیک قرار می گیرند ویتامینها، اسید های طبیعی، مواد معدنی و آنتی اکسیدان ها را تولید می کنند.™EM بویژه در بردارنده سه خانواده باکتریهای اسید لاکتیک، مخمرها و باکتریهای فتوسنتز می باشد.

     

    مخمرها: مواد ارگانیک را تخمیر می کنند و دارای ویتامین ها و اسیدهای آمینه هستند. از آنها برای تهیه نان و ماالشعیر استفاده می شود.

    باکتریها ی اسید لاکتیک: مواد ارگانیک را تخمیر می کنند و تولید اسیدهای ارگانیک میکنند تا عوامل بیماری (پاتوژن ها) را زیر فشار قرار م ی دهند. از آن در تهیه ماست و ترشیجات استفاده می شود.

    باکتری های فتوسنتز کننده: آنها دارای یک نقش کلیدی در ™EM هستند و در حفظ بال انس با دیگر میکروارگانیسم های سودمند کمک میکنند. و برای آنها امکان همزیستی و همکاری با یکدیگر را فراهم می سازد.

    بطور کلی در طبیعت ۳ نمونه میکروارگانیسم وجود دارد:

    1.     سازندهها (احیاء کننده ها) Regenerative microorganisms
    2.     خنثی (سازش کارها، فرصت طلب ها) Neutral microorganisms
    3.     تجزیه کننده ها (فاسد کننده های تدریجی) Degenerative microorganisms

     

    ™EM در گروه سازنده ها و احیاء کننده ها قرار دارند آنها می توانند مستقیم و یا غیر مستقیم از فاسد شدن مواد جلوگیری کنند و بدینوسیله سلامتی جانداران و محیط زیست را به ارمغان بیاورند. میکروارگانیسم های تجزیه کننده دقیقاً بر خلاف راه و روش میکروارگانیسم های سازنده ها عمل می کنند. میکروارگانیسم های خنثی، سازشکارها یا فرصت طلب ها بزرگترین گروه را تشکیل می دهند. آنها در محیط از گروهی که حاکم و چیره است پیروی می کنند. بنابراین هنگامی که در آن محیط میکروارگانیسم های سازنده و احیا کننده حکمفرما می شوند خنثی ها یا همان فرصت طلبها به روند سازندگی و احیاء می پیوندند. از اینرو استفاده از ریزجانداران کارآ روز به روز عرصه های تازه را در ابعاد گوناگون می گشاید.

    ™EM میکروارگانیسم های موجود در جهان را وادار می کند که در راستای حکمفرمایی میکروارگانیسم های سازنده و احیا کننده گام بردارند. این چنین محیط سازنده و تخمیری نقش بسیار مثبتی را در سرسبزی سیاره ما و کیفیت و باروری خاک و زیست بوم ایفا می کند. تخمیر باعث جلوگیری از فساد در محیط می شود و به این دلیل میکروارگانیسم های احیاء کننده و سازنده با کمک تخمیر قدرت حکمرانی پیدا می کنند، بنابراین عوامل فساد و بیماری زیر فشار و کنترل قرار می گیرند و محیط مناسبتر ومحصولات با کیفیت بالاتر را پدید می آورد.

     

    مقدار ای ام برای تولید کمپوست :

     

    محلول پاشی بر کپه به نسبت ۱ تا ۸ لیتر EM در هر تن مواد آلی (از آغاز کمپوست)

    محلول پاشی بر کپه به نسبت ۱ لیتر EM در هر تن (پس از پایان فرایند کمپوست) جهت بهداشت، افزایش جمعیت، تنوع و بالانس میکروارگانیسم ها و همچنین افزایش کیفیت کمپوست و کاهش بوهای نامطبوع استفاده شود.

    رقیق سازی EM با آب، به حجم آب مورد نیاز برای رسیدن به رطوبت مطلوب کمپوست بستگی دارد.

    سودمندیهای EM در کمپوست:

     

    از آنجایی که عمده ترکیبات پلیمری موجود در مواد آلی کمپوستی شامل سلولز،همی سلولز، لیگنوسلولز، نشاسته، پروتئینها و چربیها می باشد. میکروارگانیسم های درون EM توان تجزیه کنندگی فوق العاده ای را در مورد پلیمرهای آلی دارا می باشد. میکروارگانیسم های درون EM هنگامیکه در تماس با مواد ارگانیک (کودهای دامی ،مواد آلی ،خاک، زباله ،آب و …) قرار می گیرند ویتامینها ،اسیدهای طبیعی ، مواد طبیعی ، مواد معدنی و آنتی اکسیدان ها را تولید می کنند و یا افزایش می دهند.

    •     تسریع کمپوست
    •     زدودن کامل بوهای ناخوشایند(فرایند تثبیت)
    •     افزایش کیفیت وافزایش عناصر موجود در ورمی کمپوست مانند نیتروژن یا ازت
    •     ضایعات کمتر
    •     کاهش هزینه
    •     تجزیه و کمپوست مواد خام(چربی، روغن و …)
    •     تعداد، بالانس و تنوع میکروارگانیسمی بیشتر
    •     تولید مواد فعال مانند ویتامین ھا، ھورمون ھا، آنزیم ھا ، آنتی اکسیدان ھا و آنتی بیوتیک ھا
    •     سرکوب کردن وجلوگیری از به وجود آمدن قارچ ھای مضرمانند Fusarium , Actinomycetes
    •     دارای مواد مخمر که خاصیت ضد میکروبی دارند
    •     تسریع تبدیل مواد آلی به Humus
    •     مھیا سازی خوراک سالم و آماده مورد نیاز کرم ھا
    •     متعادل و تنظیم کردن PH بستر کرم ھا
    •     کاھش ھزینه ھا(با کمتر شدن زمان دوره و …)
    •     کمتر شدن ضایعات

     

    روش استفاده ازمحلول EM درفرآیند تولیدورمی کمپوست:

     

    از قبل از مرحله کرم ریزی بایستی از EM استفاده شود تا کود گاوی کاملا فرآوری شود و آماده کرم ریزی گردد.

     

    روش استفاده قبل از کرم ریزی برای آماده سازی بسترکمپوست:

     

    پس از شستشوی کامل کود و گذشت ١ روز از آن بایستی محلول رابه نسبت ۴لیتر با ۴۰۰ یا ۵۰۰ لیتر آب مخلوط وبرای یک محلول پاشی برروی کوداستفاده نمود.پس از انجام این کاریک باردیگر پشته را کامل بهم زده سپس به مدت ۱ تا ۲هفته در زیر پلاستیک برای انجام عملیات گرامیشی (گرامی بالای ۴۹ درجه ) نگهداری کنید.

    توجه نمائید که درهین فرآیند محلول پاشی آب به تمامی قسمت های کود برسد.

     

    روش استفاده بعد از کرم ریزی:

     

    پس از کرم ریزی داخل بستر ھا بھتر است در ھر بار آب دادن از محلول ای ام به نسبت ٢ لیتر در تن استفاده شود.این کار به سلامت کرم ھا و تولید سریع تر کمپوست کمک می کند.اما می توان ای ام کمتری نیز استفاده کرد به طور مثال پس از ٢ بار آب دادن معمولی می توان بار سوم از ای ام استفاده کرد. ولی پیشنھاد ما آب دادن ھمیشگی به نسبت ١ به ٢٠ می باشد که ھم اقتصادی ست و ھم مناسب برای کرم و کود.

     

    روش استفاده به ھنگام کامل شدن فرایند دوره ورمی کمپوست:

     

    پس از پایان فرآیند کمپوست و در مرحله ای که ورمی کمپوست به مرحله بلوغ رسیده است نیز می توان ازEM به نسبت ١ لیتر در ھر تن جھت افزایش تراکم ریزجانداران و افزایش کیفیت آن استفاده کرد.

    روشی سودمند و جایگزینی بسیار سومند برای دفن کردن زباله در مدیریت پسماند بوده که در شهرهای گوناگون جهان مورد استفاده قرار می‌گیرد.

     

     

    مطالب مرتبط:

    1. کود ارگانیک و کود زیستی چیست؟
    2. روشهای ساده کمپوست سازی در خانه
    3. کود زیستی و کود ارگانیکی چیست؟

     

    آهک چیست؟کاربرد آهک در کشاورزی و باغداری

    آهک یا کلسیم اکسید با فرمول شیمیایی CaO

    یک ماده بی‌بو به رنگ سفید یا سفید خاکستری و به شکل جامد سخت است که پوست و چشم را به‌شدت دچار سوزش می‌کند.

    از جمله موادی است که کارایی آن از دوران باستان، توسط بشر شناخته شده‌ است و از آن در ساخت انواع بناها و برای اتصال محکم‌تر قطعات سنگ یا چوب به‌کار گرفته می‌شد.

    زمان درازی است که معماران قدیمی در خاورمیانه  شفته آهکی (ملات دوغاب آهک و خاک)، ساروج (ملات دوغاب آهک و خاکستر) و ملات آهک آبی را می‌شناسند و با آن‌ها ساختمان می‌سازند.

    پس از جنگ جهانی دوم، در کشورهای صنعتی هم برای پایدارکردن زمین، به‌ویژه برای پی‌سازی راه و جلوگیری از روییدن گیاه و روزدن آب در بستر، شانه‌ها و دامنه‌های راه و باندهای پرواز و ایستگاه‌های هواپیما، شفته آهکی مصرف می‌شود. با شفته آهکی پی‌سازی و آب‌بندی می‌کنند.

    جنس آهک

    جنس آهک بازاری (آهک زنده) بستگی به جسم‌های بیگانه در آن دارد. اگر سنگ آهک بیش از ۹۰درصد وزنش کربنات کلسیم داشته باشد، آهکی که از آن پخته شود آهک پرمایه و هرگاه کربنات کلسیم کمتر از ۷۵درصد وزنش باشد، آهکی که از آن پخته شود آهک کم‌مایه است.

    آهک مرده و آب آهک

    هرگاه بر روی کلسیم اکسید (آهک زنده) آب ریخته شود، بر اثر واکنش با آب، گرما ایجاد می‌کند که موجب بخار شدن قسمتی از آب می‌شود.

    در این عمل، آهک بر اثر جذب آب، متورم شده و سپس به‌صورت گرد سفیدی درمی‌آید که دراصطلاح آهک مرده نامیده می‌شود (زیرا در تماس با آب، دیگر واکنشی از خود نشان نمی‌دهد). این عمل را شکفته‌شدن آهک نیز می‌گویند.

    هرگاه مقداری آب به آهک مرده اضافه شود، به شیرآهک تبدیل می‌شود که اگر آن را صاف کنیم، محلول زلالی که در حقیقت محلول سیرشده کلسیم هیدروکسید در آب است، حاصل می‌شود که به آب آهک موسوم است. آب آهک کاربردهای بسیاری در صنایع شیمیایی دارد.

    برای نمونه در تهیه سدیم هیدروکسید، آمونیاک، هیدروکسید فلزات، پرکلرین و به‌ویژه در استخراج منیزیم از آب دریا به‌کار می‌رود.

    ویژگی‌های آهک

    آهک سفید رنگ است که پس از پختن سنگ آهک به دست می‌آید. وزن ویژه آن ۳/۰۸ تا ۳/۳۰ g/cm³ می‌باشد که بستگی به درجه گرمای پختن سنگ آهک دارد که هر چه زیادتر شود، آهک پخته، کندتر با آب ترکیب می‌شود.

    در گرمای بیش از ۱۰۰۰ درجه، آهک اندکی جمع می‌شود و سطح رویه‌اش کمی کاهش می‌یابد، با آب به کندی ترکیب شده، شکفتن آن کند می‌گردد. آهک در گرمای ۲۵۸۰ تا ۲۷۵۰ درجه و فشار یک بار (اتمسفر) به حالت مایع تغییر فاز می‌دهد.

    آهک بلوری به شکل مکعب بی‌رنگ با ته رنگ زرد است. درجه سختی آن به ۳ تا ۴ می‌رسد. آب به کندی از سطح آهک بلوری به درون آن نشست می‌کند. اگر گرد بلور آهک را در آب بریزند پس از چند دقیقه با حالت انفجاری مانندی با هم ترکیب می‌شود.

    هر گاه گرد آهک را در گرمای ۱۴۰۰ تا ۱۵۰۰ درجه نگاه دارند، دانه‌های آن به همدیگر می‌چسبند و بلور می‌گردند که کم‌کم دانه‌های بلور شده درشت می‌شوند. در عین حال آهک به عنوان یک تنظیم‌کننده اسیدی یا بازی بودن مواد مورد استفاده قرار می‌گیرد در عین حال آهک به عنوان ضد عفونی‌کننده در مراکز پرورش دام و طیور مورد استفاده قرار می‌گیرد.

    مصارف آهک

    1. حرارت: زمانی که آب به آهک زنده اضافه شود، در طی فراینده هیدراته شدن از خود انرژی گرمایی آزاد می‌کند.
    2. نور: هنگامی که آهک در حدود ۲۴۰۰ درجه سانتیگراد حرارت ببیند نوعی درخشش از خود ایجاد می‌کند. این تولید نور به نور آهک شهرت دارد و تا قبل از اختراع الکتریسیته کاربرد داشته‌است.
    3. سیمان: اکسید کلسیم یکی از ضروری‌ترین اجزاء تولید سیمان می‌باشد.
    4. بیو دیزل: در تولید سوخت زیستی به عنوان یک ماده قلیایی کاربرد دارد.
    5. صنایع پتروشیمی: ترکیبی از آهک و فنولفتالین در منابع ذخیره آب پتروشیمی‌ها برای تشخیص pH آب مورد استفاده قرار می‌گیرد.
    6. کاغذ سازی: از اکسید کلسیم در صنایع کاغذسازی برای بازیافت هیدروکسید سدیم از کربنات سدیم استفاده می‌شود.
    7. گچ: مردمان پیش از تاریخ از گچ پایه آهکی برای ساخت سرپناه استفاده می‌کردند که برخی از سازه‌های آن زمان هنوز پس از ۱۹ قرن همچنان پابرجا است.
    8. صنایع شیمیایی: از اکسید کلسیم برای حذف دی‌اکسید گوگرد از اگزوز در فرآیندی معروف به «گوگردزدایی گاز دودکش» استفاده می‌شود.

    نقش و کاربرد آهک در کشاورزی

    آهک کشاورزی شامل انواع مختلف اهک نظیر سنگ آهک ، آهک کشاورزی ، آهک زنده ، آهک هیدراته و گچ می شود. آهک در کشاورزی به واسطه دارای بودن عنصر کلسیم که منشاء آن کربنات کلسیم بوده و ممکن است با توجه به محل پیدایش دارای عناصر دیگری مانند منیزیم نیز باشد دارای اهمیت است.

    هر نوع آهکی که در کشاورزی استفاده می شود اعم از آهک زنده و آهک هیدراته باید به صورت پودری مورد استفاده قرار گیرد. نقش و کاربرد آهک در کشاورزی به موارد مختلف تقسیم بندی می شود که از جمله می توان به این موارد اشاره نمود:

    آهک یک منبع مناسب برای تامین کلسیم و منیزیم جهت تغذیه گیاهان محسوب می شود.

    قادر است میزان ماندگاری آب در خاک را افزایش دهد.

    حالت اسیدی برخی از خاک ها را که موجب کاهش توان گیاهان برای رشد می شود را تصحیح می نماید.

    عناصر اساسی مورد نیاز گیاهان نظیر پتاس ، فسفر و ازت را به میزان بیشتری در اختیار گیاهان می گذارد.

    با وجود مزایای آهک برای گیاهان ، ممکن است برخی خاک ها دارای میزان بالایی از آهک باشند. برای افزایش کارایی آهک موجود در خاک می توان از کود های سولفاته و اسیدی و یا اسید سولفوریک استفاده نمود.

    چنانچه قصد استفاده از آهک برای تصحیح Ph خاک را دارید ، ابتدا باید از روش آزمون خاک برای سنجش میزان کمبود ها استفاده کرد تا بتوان مناسب ترین مقدار آهک و دیگر مواد مورد نیاز را به کار برد. به جز انواع آهک زنده و آهک هیدراته و گچ و … ، از آهک دولومیتی هم در کشاورزی استفاده می شود. آهک دولومیتی دارای میزان کمتری کلسیم بوده ولی در عوض حاوی منیزیم است که برای رشد گیاهان ضروری می باشد.

    آهک هیدراته در مزارع پرورش دام و طیور به منظور خشک کردن و ضدعفونی محل نیز مصرف می شود.

    برخی عوامل چون آبیاری و بارش بیش از حد و یا چرای دائمی دام موجب افزایش اسیدیته خاک شده و رشد گیاهان را با مشکل مواجه می سازد. بهترین راه افزایش pH خاک در چنین مواردی استفاده از آهک می باشد. آهک همچنین سبب افزایش تجمع کلسیم در گیاهان شده و برای افزایش سلامت و استخوان بندی حیوانات چرنده و افزایش شیر دهی دام بسیار مفید است.

    در علوم کشاورزی: کشتکار گلخانه – پرورش ماهی سرد آبی و گرم آبی-کشت قارچ-طراحی فضای سبز-گاوداری صنعتی

    مزایای آهک پاشی و معایب آهک پاشی :

    1. حذف عوامل بیماری زا و ضد عفونی نمودن محیط ۲. استحکام خاک استخر
    2. جلوگیری از نوسانات شدید Ph طی دوره پرورش ۳. خنثی نمودن آب های اسیدی
    3. حذف حیوانات مزاحم ( لارو ماهیان هرز – لارو قورباغه و … ) حذف جلب ها و گیاهان آبزی
    4. حذف لجن ایجاد شده در کف استخر ( از طریق تبدیل مواد آلی به معدنی )
    5. مقدار آهک مصرفی بستگی به نوع آهک و Ph و نوع خاک دارند .

    انواع آهک :

    1. آهک کشاورزی:سنگ معدنی خرد شده و پخته شده ( در صورت جذب آب تولید حرارت و گاز می کند )مقدار مصرف ۲۲۰۰ کیلوگرم در هکتار البته با توجه به آنالیز و نوع خاک کشاورزی با توصیه کارشناس متغییر است.
    2. آهک زنده:سنگ معدنی خرد شده و پخته شده ( در صورت جذب آب تولید حرارت و گاز می کند ).مقدارمصرف ۲۰۰ کیلوگرم درهکتار
    3. آهک ساختمانی:آهک زنده آب دیده که به صورت پودر درآمده است . مقدار مصرف ۱۱۰ کیلوگرم در هکتار
    4. سنگ آهک:قطعه های بزرگ سنگی که پس از ایجاد تغییرات به شکل آهک معمولی درخواهد آمد .مقدار مصرف ۱۱۰۰ در هکتار میباشد.
    5. آهک شکفته:آهک یا آهک زنده یا آهک آب ندیده یا آهک نشکفته، خیلی سریع با آب ترکیب می‌شود و آهک شکفته یا آهک آب دیده یا آهک کشته می‌گردد. آهک شکفته در گرمای ۴۰۰ درجه سانتی‌گراد و فشار یک بار (اتمسفر)، آب شیمیایی خود را پس می‌دهد و به آهک زنده و آب تبدیل می‌شود. آهک زنده را به روش تر، یا خشک، یا با بخار آب شکفته می‌کنند.
    6. آهک منیزیمی:آهک منیزیمی حاوی بیش از ۵٪ منیزیم اکسید یا ۵٪-۳۵٪ منیزیم کربنات است. آهک دولومیتی نوعی آهک منیزیمی با بیش از ۳۵٪-۴۶٪ محتوای منیزیم می‌باشد. آهک نوع S که برای ترکیب با سیمان پرتلند جهت استفاده در امور ساختمان‌سازی استفاده می‌شود عموماً از نوع آهک منیزیمی است که تحت حرارت و فشار تولید شده و در ملات سیمان با آهک و گچ به کار می‌رود.

    از لحاظ کیفیت آهک زنده بهتر از انواع دیگر خواهد بود و پس از آن آهک ساختمانی به دلیل نیاز به حجم کم مصرفی در اولویت بعدی قرار می گیرد .

    میزان آهک ها بر اساس جدول زیر می توان برآورد کرد :

    نوع آهک ضربدر عدد مقدار مورد نیاز آهک از نوع
    کشاورزی ۵۶% آهک زنده
    کشاورزی ۷۴% آهک ساختمانی
    زنده ۷۹/۱ آهک کشاورزی
    زنده ۳۲/۱ آهک ساختمانی
    ساختمانی ۷۶/. آهک زنده
    ساختمانی ۳۵/۱ آهک کشاورزی

    آهک مورد نیاز ( برای یک هکتار ) بر اساس Ph و نوع خاک :

    Ph  خاک خاک رسی خاک رسی شنی خاک شنی خاک لومی شنی
    کمتر از ۴ ۴۰۰۰ ۲۰۰۰ ۱۵۰۰ ۵۱۰۰
    بین ۵/۴-۴ ۳۰۰۰ ۱۵۰۰ ۱۲۵۰ ۴۲۰۰
    بین ۵-۵/۴ ۱۵۰۰ ۱۲۵۰ ۱۰۰۰ ۳۴۰۰
    بین ۵/۵-۵ ۱۰۰۰ ۷۵۰ ۴۰۰ ۲۵۰۰
    بین ۶-۵/۵ ۷۵۰ ۵۰۰ ۲۵۰ ۱۵۰۰
    بین ۵/۶-۶ ۵۰۰ ۵۰۰ ۲۵۰ ۸۰۰

    مشخصات آهک خوب :

    1. دارای رنگ سفید روشن باشد.
    2. کاملا به حالت پودر باشد .
    3. آب دار وخیس نباشد .

    معایب آهک پاشی :

    در صورت عدم رعایت میزان و در نظر نگرفتن شرایط محیط امکان افزایش بیش از حد Ph استخر وجود دارد . در مواقعی از آهک استفاده می شود نمی بایست کودهای فسفاته به طور هم زمان با آن به استخر وارد شد چون باعث ته نشین شدن فسفر و از دست رفتن آن به میزان ۸۰ تا ۹۰ درصد می شود . ( اثر متقابل آهک و کودهای شیمیایی ) .

    نحوه پاشیدن آهک به صورت کپه ای در نقاط مختلف استخر و پخش کردن آن در تمامی سطح و بدنه ها می باشد در محله های عمیق تر و نزدیک خروجی آب بایست مقدار بیشتری آهک پاشیده شود . آهک پاشی باید در روزهای آفتابی در جهت وزش باد و به محیط مرطوب داده شود . آهک خود به عنوان یک کود نیز در تامین کلسیم مورد نیاز استخر عمل می کند .

    مقالات مرتبط:

    1. ارزیابی چند عصارهگیر شیمیایی جهت تعیین روی قابل استفاده نهالهای پسته در برخیاز خاکهای آهکی رفسنجان
    2. مقاله نقش آهک و مواد آلی در میزان تجمع عناصر سنگین در خاک و گیاه در اراضی تحت تاثیر فاضلاب صنعتی